Document 1 · Decree
1783
Konin
A decree of the Kalisz land court at Konin of 1783, entry no. 26 of its sitting, between Stanisław Chełmski, Treasurer of the land of Wschowa, as plaintiff, and Antoni Prusimski of Kolno, Starost of Niszczewice, as the party cited. Chełmski raises against Prusimski a condemnation that he obtained against him in 1780, at the sitting on the ground at the estate of Grab, for breach of a Tribunal decree. Prusimski does not show his right to be heard and submits to the court's discretion; it lays a money penalty on him, admits him to the cause, and orders examinations of sworn witnesses, because the cause concerns acts of violence. The examinations show: men of Prusimski's household from Trąbczyn, having strayed from their road, came to the deserted settlement of Smoleniec, which belongs to Chełmski's hereditary estate of Łukom, had the way shown to them, and asked the Olęder settler Jan Kłonica whose village it was. When Kłonica said that these settlers belonged to Chełmski, Prusimski's under-coachman called him a liar and struck him with a whip; the coachman beat him with a pine stick, which broke, and the under-coachman shouted that he should be struck dead; Kłonica fled into an alder grove. The men then turned to the settler's house, took a servant from it by force, beat him, and went on beating him on the way to the tavern of Tomice; he came home only the next day. A witness complained the same day to Prusimski, who came along the same road; Prusimski promised to put the matter right at home. The acts were done on Chełmski's own ground; whether with Prusimski's knowledge or at his order the examinations do not show, and the coachman and under-coachman are not to be found at Trąbczyn. By the examinations only the coachman Józef and the under-coachman Walenty are accused; Prusimski declares that he cannot produce them and offers an oath to clear himself. The court orders him to swear within six weeks before the castle office at Konin that the arrest Chełmski obtained did not reach the two men and that he cannot produce them, on pain of banishment. The records of the examinations stay in the chancery and are given out to the parties against a receipt.
Dekret des Kalischer Landgerichts in Konin von 1783, Eintrag Nr. 26 seiner Sitzung, zwischen Stanisław Chełmski, Schatzmeister des Landes Wschowa, als Kläger und Antoni Prusimski von Kolno, Starost von Niszczewice, als Geladenem. Chełmski hält Prusimski eine Verurteilung entgegen, die er 1780 beim Ortstermin auf dem Gut Grab wegen Verstoßes gegen ein Tribunalsdekret gegen ihn erwirkt hat. Prusimski weist sein Recht, gehört zu werden, nicht nach und unterwirft sich dem Ermessen des Gerichts; es legt ihm eine Geldbuße auf, lässt ihn zur Sache zu und ordnet Verhöre beeideter Zeugen an, weil es um Gewalttaten geht. Aus den Verhören ergibt sich: Leute vom Hof Prusimskis aus Trąbczyn kamen, vom Weg abgeirrt, zur Wüstung Smoleniec, die zu Chełmskis Erbgut Łukom gehört, ließen sich den Weg zeigen und fragten den Olęder Jan Kłonica, wem das Dorf gehöre. Als Kłonica sagte, diese Olęder gehörten Chełmski, schalt ihn Prusimskis Unterkutscher einen Lügner und schlug ihn mit der Peitsche; der Kutscher schlug ihn mit einem Kiefernstock, der dabei zerbrach, und der Unterkutscher schrie, man solle ihn totschlagen; Kłonica floh in ein Erlengehölz. Die Leute wandten sich darauf zum Haus des Olęders, holten dort gewaltsam einen Knecht, schlugen ihn und schlugen ihn weiter auf dem Weg zum Krug von Tomice; er kam erst am folgenden Tag nach Hause. Ein Zeuge beschwerte sich noch am selben Tag bei Prusimski, der denselben Weg kam; Prusimski versprach, die Sache zu Hause zu bereinigen. Die Taten geschahen auf Chełmskis eigenem Grund; ob mit Wissen oder auf Befehl Prusimskis, klären die Verhöre nicht, und Kutscher und Unterkutscher sind in Trąbczyn nicht zu finden. Beschuldigt sind nach den Verhören nur der Kutscher Józef und der Unterkutscher Walenty; Prusimski erklärt, er könne sie nicht stellen, und bietet einen Reinigungseid an. Das Gericht legt ihm auf, binnen sechs Wochen vor dem Burgamt Konin zu beschwören, dass der von Chełmski erwirkte Arrest die beiden nicht erreicht hat und er sie nicht stellen kann, bei Strafe der Verbannung. Die Verhörprotokolle bleiben in der Kanzlei und werden den Parteien gegen Quittung herausgegeben.
- N. 26to: Inter M. Stanislaus Chełmski Thesaurarius Terrae Vschoven~ Act~ per Generosus Josephus Stablewski, JM. Antonius de Kolno Prusimski Capit~ Nieszczevicen~ Citatus per Generosus Albertum Zeromski ad objectam Condemnationem in fundo Bonorum villae Grab Feria 2da post Festum Nativitatis Beatae Virginis Mariae anno 1780 ex parte Magnifici Chełmski Thesaurarii Vschoven~ super Illustr~ Magnific~ Prusimski in lucro contraven~ Decreto Tribunalitio obtentam et publicatam Judicium parte Teneri producere procuratorem a parte obiciente censet et quoniam reproducit Ideo Teneri Illustrem M. Prusimski docere de Loco Standi adinvenit Et quoniam non docet Imo moderamini Judicii sui se subiicit proinde Decernit Jud~m Quatenus Illus~ M. Prusimski Capit~ Nieszczevicen~ in constituto loci standi medium vadii Capitanealis parte obicienti Judicio vero duo per medium in instanti sub paena banit~ in determinat~ Judiciorum suorum publicanda solvat et enumeret et Interea Eundem Illust~ M. Capit~ Nieszczevicen~ habere locum standi adinvenit experimentumque demandat in experimento siquidem causa praesens respectu objectarum violentiarum devenit Judicanda Ideo Decernit Jud~m Quatenus Partes Inquisitiones ad Contenta Termini Partis Actoreae et manifestationum utrarum Partium Durantibus Judiciis suis praeciis conscribendis et ab invicem communicandis Interrogatoriis ac praestando super incorrupto testium Juramentho educant et expediant addito Ministeriali ad pronunciandum Juramenthi rotham statuitionem Inculpatorum Termino Partis actoreae comprehensorum
N. 26to: Inter M. Stanislaus Chełmski Thesaurarius Terrae Vschoven~ Act~ per Generosus Josephus Stablewski, JM. Antonius de Kolno Prusimski Capit~ Nieszczevicen~ Citatus per Generosus Albertum Zeromski ad objectam Condemnationem in fundo Bonorum villae Grab Feria 2da post Festum Nativitatis Beatae Virginis Mariae anno 1780 ex parte Magnifici Chełmski Thesaurarii Vschoven~ super Illustr~ Magnific~ Prusimski in lucro contraven~ Decreto Tribunalitio obtentam et publicatam Judicium parte Teneri producere procuratorem a parte obiciente censet et quoniam reproducit Ideo Teneri Illustrem M. Prusimski docere de Loco Standi adinvenit Et quoniam non docet Imo moderamini Judicii sui se subiicit proinde Decernit Jud~m Quatenus Illus~ M. Prusimski Capit~ Nieszczevicen~ in constituto loci standi medium vadii Capitanealis parte obicienti Judicio vero duo per medium in instanti sub paena banit~ in determinat~ Judiciorum suorum publicanda solvat et enumeret et Interea Eundem Illust~ M. Capit~ Nieszczevicen~ habere locum standi adinvenit experimentumque demandat in experimento siquidem causa praesens respectu objectarum violentiarum devenit Judicanda Ideo Decernit Jud~m Quatenus Partes Inquisitiones ad Contenta Termini Partis Actoreae et manifestationum utrarum Partium Durantibus Judiciis suis praeciis conscribendis et ab invicem communicandis Interrogatoriis ac praestando super incorrupto testium Juramentho educant et expediant addito Ministeriali ad pronunciandum Juramenthi rotham statuitionem Inculpatorum Termino Partis actoreae comprehensorum
- ad lectionem inquisitionum Judicium suspendit Magnificus Chełmski Thesaurarius Vschoviensis Actor et Illust~ Magnificus Prusimski Capit~ Nieszczevicen~ Juramenthum super incorrupto testium Judicialiter praestiterunt Inquisitiones utraeque Partes expediverunt et easdem reposuerunt.
- Jud~m itaque ad lectionem earundem sese contulit, ex quibus lectis deducitur: Homines, Aulae JM Prusimski inservientes, ex bonis Trąpczyn (oberratâ viâ) ad desertam Smoleniec ad bona principaliora Łukom Magnifici Chełmski haereditaria spectantem advenisse, ibidemque viam (quâ discedere debeant) sibi demonstrare mandasse, Laboriosumque Joannem Kłonica Hollandum, cuius sit haec villa? Interrogasse, et cum idem laboriosus Kłonica Hollandos hoscemet ad Magnificum Chełmski pertinere retulisset, Subaurigam J Magnifici Prusimski eidem Hollando, quod mentiretur exprobrasse, et flagro eundem percussisse, ab Auriga quoque eundem Hollandum baculo pinatico fracto verberatum esse, insuper Subaurigam continuo, ut percutiatur, et occidatur vociferasse, post quae adimpleta eundemmet Hollandum in nemorem alneaticam aufugisse, recensitos autem homines Illustris Magnifici Prusimksi ad gasam eiusdem Hollandi se se convertisse, ibidem famulum ex monte violenter surripuisse, eundem converberasse, seque ad Cauponam Tomicensem perduci jussisse, in viaque eundem famulum ab illis continuo vapulatum extasse, et nunc primum die crastina praefatum famulum in domum revertisse, haccemet die J Magnifico Prusimski eademmet via transcendenti unum testem de superiusdescripta violentia sese conquaerulasse, Illustremque Magnificum Prusimski domi circumstantiam hanc facilitare spopondisse, hos porro actus in proprio Magnifici Chełmski fundo adimpletos violenter extitisse, utrum tamen cum scitu aut jussu Illustris Magnifici Prusimski executi fuerant?
- Videatur Continuatio sub No 22do
ad lectionem inquisitionum Judicium suspendit Magnificus Chełmski Thesaurarius Vschoviensis Actor et Illust~ Magnificus Prusimski Capit~ Nieszczevicen~ Juramenthum super incorrupto testium Judicialiter praestiterunt Inquisitiones utraeque Partes expediverunt et easdem reposuerunt.
Jud~m itaque ad lectionem earundem sese contulit, ex quibus lectis deducitur: Homines, Aulae JM Prusimski inservientes, ex bonis Trąpczyn (oberratâ viâ) ad desertam Smoleniec ad bona principaliora Łukom Magnifici Chełmski haereditaria spectantem advenisse, ibidemque viam (quâ discedere debeant) sibi demonstrare mandasse, Laboriosumque Joannem Kłonica Hollandum, cuius sit haec villa? Interrogasse, et cum idem laboriosus Kłonica Hollandos hoscemet ad Magnificum Chełmski pertinere retulisset, Subaurigam J Magnifici Prusimski eidem Hollando, quod mentiretur exprobrasse, et flagro eundem percussisse, ab Auriga quoque eundem Hollandum baculo pinatico fracto verberatum esse, insuper Subaurigam continuo, ut percutiatur, et occidatur vociferasse, post quae adimpleta eundemmet Hollandum in nemorem alneaticam aufugisse, recensitos autem homines Illustris Magnifici Prusimksi ad gasam eiusdem Hollandi se se convertisse, ibidem famulum ex monte violenter surripuisse, eundem converberasse, seque ad Cauponam Tomicensem perduci jussisse, in viaque eundem famulum ab illis continuo vapulatum extasse, et nunc primum die crastina praefatum famulum in domum revertisse, haccemet die J Magnifico Prusimski eademmet via transcendenti unum testem de superiusdescripta violentia sese conquaerulasse, Illustremque Magnificum Prusimski domi circumstantiam hanc facilitare spopondisse, hos porro actus in proprio Magnifici Chełmski fundo adimpletos violenter extitisse, utrum tamen cum scitu aut jussu Illustris Magnifici Prusimski executi fuerant?
Videatur Continuatio sub No 22do
- Continuatio ex No 26to.
- Inquisitiones minime explanasse, etiamque quod Auriga et Subauriga actus suprascripti executores in bonis Trąpczyn non reperiuntur, easdem Inquisitiones retulisse, Quocirca Judicium praemissis deductionibus animadversis, quoniam tantummodo laboriosi Josephus Auriga et Valentinus Subauriga de actu violento per Inquisitiones incusantur jam vero Illustris Magnificus Capitaneus Nieszczevicensis profatos Aurigam et Subaurigam quod statuere ullatenus nequit, et quod iidem aresto praeventi non extitere suo coram Judicio infert, eoque nomine manifestatione coram Actis Castren~ Coninen~, sub celebratione Judiciorum praesentium, cum offerentia praestandae juratoreae evasionis, illata, se se tutatur, ideo decernit: quatenus Idem JM. Capitaneus Nieszczevicen~ hinc et ab actu praesenti in sex septimanis coram Actis Castren~ Coninen~, evadat in eam rotham: prout laboriosos Josephum Aurigam, et Valentinum Subaurigam Arestum ex parte Magnifici Chełmski non praevenit, nec eorundem copiam statuitionis habet, idque sub paena bannitionis in casu contraventionis circa inferendam manifestationem publicanda Inquisitiones vero ad praesens eductas in Cancellaria Loci praesentis manendas et Partibus praevia Quietatione extradendas habere vult et declarat D P Robore.
Continuatio ex No 26to.
Inquisitiones minime explanasse, etiamque quod Auriga et Subauriga actus suprascripti executores in bonis Trąpczyn non reperiuntur, easdem Inquisitiones retulisse, Quocirca Judicium praemissis deductionibus animadversis, quoniam tantummodo laboriosi Josephus Auriga et Valentinus Subauriga de actu violento per Inquisitiones incusantur jam vero Illustris Magnificus Capitaneus Nieszczevicensis profatos Aurigam et Subaurigam quod statuere ullatenus nequit, et quod iidem aresto praeventi non extitere suo coram Judicio infert, eoque nomine manifestatione coram Actis Castren~ Coninen~, sub celebratione Judiciorum praesentium, cum offerentia praestandae juratoreae evasionis, illata, se se tutatur, ideo decernit: quatenus Idem JM. Capitaneus Nieszczevicen~ hinc et ab actu praesenti in sex septimanis coram Actis Castren~ Coninen~, evadat in eam rotham: prout laboriosos Josephum Aurigam, et Valentinum Subaurigam Arestum ex parte Magnifici Chełmski non praevenit, nec eorundem copiam statuitionis habet, idque sub paena bannitionis in casu contraventionis circa inferendam manifestationem publicanda Inquisitiones vero ad praesens eductas in Cancellaria Loci praesentis manendas et Partibus praevia Quietatione extradendas habere vult et declarat D P Robore.


